Gąbin - Miejsca Pamięci Narodowej

Pomnik żołnierzy września 1939 roku

Fot. Pomnik "Poległym w walce z niemieckim najeźdzcą 1939 - 1945" i kwatery żołnierzy wrzesnia na cmentarzu katolickim w Gąbinie.
Foto. Mariusz Kiełbasa

     3 i 4 września 1939 roku przemaszerowały przez Gąbin w kierunku Warszawy oddziały piechoty i taboru wojska polskiego. Były one atakowane przez niemieckie lotnictwo. Od 5 września nastąpił masowy już przemarsz przez Gąbin oddziałów Armii "Modlin", rozbitej pod Mławą i Armii "Pomorze", cofającej się z Borów Tucholskich. Całe zachodnie Mazowsze znalazło się w zasięgu terytorialnym bitwy nad Bzurą. W okolicach Gąbina Polacy walczyli zacięcie w rejonie Wisły. 15-16 września Gąbin stał się obiektem wielkiego bombardowania. Niemcy nacierali. Rozpoczęła się ewakuacja oddziałów i ucieczka wielu mieszkańców w kierunku na Sanniki - Sochaczew lub Słubice - Iłów. Rankiem 17 września 1939 roku od strony Dobrzykowa, a wkrótce od strony Gostynina i Żychlina wkroczyły do Gąbina zmotoryzowane oddziały niemieckie.
     W czasie działań wojennych zginęło wielu żołnierzy. Chowano ich w różnych miejscach: w parkach, ogrodach, tam, gdzie dopadła ich śmierć. W Gąbinie działał szpital polowy, niestety część rannych zmarła.
     W marcu 1940 roku Żydzi musieli wykopać i przenosić na cmentarz zwłoki polskich żołnierzy pochowanych w parku, w lasach, w ogrodach. W dużej trumnie wybitej papą wywożono je na cmentarz i chowano obok wrześniowych mogił żołnierskich. We wspólnej mogile leży 20 żołnierzy, w większości armii "Pomorze" i sanitariuszka Anna Borowska.
     Po wojnie mogiły żołnierskie zostały uporządkowane. W 1965 roku, w dwudziestą rocznicę zakończenia wojny został wybudowany pamiątkowy obelisk. Pomnik z pamiątkowym napisem:

"POLEGŁYM W WALCE Z NIEMIECKIM NAJEŹDŹCĄ 1939 -1945"

Pomnik łączy trzy kwatery grobów w całość. (patrz fot.) Został ufundowany ze składek społecznych. Na obelisku, znajduje się tablica zawierająca 21 nazwisk poległych. W 1993 roku została poniżej dodana druga tablica z tekstem:

POR. CHORĄŻY JAN
UR. 14.05.1911 - ZM. 17.09.1939

     Dr Hanna Chorążyna z Warszawy, po 50 latach poszukiwań przez Polski Czerwony Krzyż, odnalazła na cmentarzu w Gąbinie grób swego męża. Ppor. Jan Chorąży, nauczyciel z Łowicza walczył w wojnie obronnej jako ochotnik i zginął w obronie Gąbina 17 września 1939 roku. Wówczas Niemcy weszli do miasta.
     Gąbinianie o nim pamiętają. 17.09.1993 roku w miejscowym kościele została odprawiona Msza św. ku czci ppor. Jana Chorążego. Wzięła w niej udział rodzina śp. Jana Chorążego, która przybyła z różnych stron kraju oraz delegacja z Łowicza, ze szkoły rolniczej, w której pracował jako nauczyciel.

Barbara Wrzesińska